Choroba zwyrodnieniowa stawów – przyczyny, objawy i leczenie

Ortopedia

Choroba zwyrodnieniowa stawów – czym jest i kogo dotyczy?

Choroba zwyrodnieniowa stawów dotyka coraz większą liczbę osób w każdym wieku. Warto wiedzieć o niej jak najwięcej, by w porę rozpoznać jej objawy i możliwie najwcześniej rozpocząć leczenie. Wczesne wykrycie zmian zwyrodnieniowych pozwala zahamować lub znacznie opóźnić postęp choroby.

Istnieją sprawdzone metody leczenia – takie jak ćwiczenia w odciążeniu stawu, fizykoterapia, leczenie balneologiczne czy odpowiednio dobrany wysiłek fizyczny – które pomagają utrzymać chrząstkę stawową w dobrym stanie czynnościowym.

Przyczyny choroby zwyrodnieniowej stawów

Dotychczas nie wyjaśniono jednoznacznie przyczyn tego schorzenia. Choroba zwyrodnieniowa stawów jest skutkiem wpływu wielu czynników działających zarówno na sam staw, jak i na cały organizm. Zmiany zwyrodnieniowe mogą ujawnić się już w wieku 20–30 lat, a w grupie osób po 60. roku życia występują u około 60% populacji, będąc najczęstszą przyczyną bólu stawów.

Na rozwój choroby istotny wpływ mają następujące czynniki ryzyka:

• podeszły wiek
• czynniki etniczne
• czynniki wrodzone i genetyczna podatność na schorzenie
• nieprawidłowa biomechanika stawu
• nadwaga i duża masa ciała
• rodzaj wykonywanego zawodu
• intensywna aktywność fizyczna lub jej brak
• zaburzenia hormonalne

Zwyrodnienie stawów dotyka zarówno mężczyzn, jak i kobiet, jednak mężczyźni częściej chorują przed 45. rokiem życia. U kobiet dolegliwości zazwyczaj ujawniają się później.

Profilaktyka – jak chronić stawy?

W zapobieganiu chorobom zwyrodnieniowym kluczowe znaczenie mają:

• utrzymanie prawidłowej masy ciała i zbilansowana dieta
• umiarkowana, regularna aktywność fizyczna
• unikanie nadmiernego obciążania stawów
• rezygnacja z niepotrzebnego dźwigania ciężarów
• leczenie przewlekłych ognisk zakażenia w organizmie

Jak przebiega choroba zwyrodnieniowa? Mechanizm zmian

Zmiany zwyrodnieniowe rozpoczynają się w chrząstce stawowej. Na tym etapie nie towarzyszą im dolegliwości bólowe – chrząstka stawowa nie posiada unerwienia czuciowego. Dopiero głębsze uszkodzenie chrząstki lub znaczne zmniejszenie jej sprężystości powoduje dolegliwości, gdyż uciskana zostaje unerwiona kość podchrzęstna.

Ból i ograniczenie ruchomości stawu są wynikiem przeciążenia więzadeł, obkurczenia torebki stawowej lub mięśni, a także towarzyszącego procesu zapalnego błony maziowej z wysiękiem do jamy stawu. W tym stadium w stawie krążą substancje zapalne przyspieszające proces zwyrodnieniowy.

Organizm ludzki próbuje bronić się przed tym procesem, regenerując uszkodzoną chrząstkę – doprowadza to jednak do powstawania tzw. osteofitów: wystających, ostrych fragmentów kostnych, które dalej ograniczają ruchomość i nasilają bolesność. Z tego powodu całość procesu nazywamy zmianami zwyrodnieniowo-wytwórczymi. Ostatecznie choroba prowadzi do przykurczów i usztywnienia stawów, a pacjent odczuwa sztywność zwłaszcza po dłuższym bezruchu, np. po śnie.

Podział choroby zwyrodnieniowej stawów

Ze względu na charakter zmian wyróżniamy dwa główne typy:

Zmiany pierwotne (samoistne)

W przypadku pierwotnej choroby zwyrodnieniowej (arthrosis deformans idiopathica s. primaria) przyczyna nie jest w pełni poznana. Przypuszcza się, że istotną rolę odgrywają nieprawidłowości miejscowego krążenia w obrębie stawów, prowadzące do zmian w składzie płynu stawowego odżywiającego chrząstkę. Znaczenie mają również nadmierne obciążenie stawów podczas sportu wyczynowego lub ciężkiej pracy fizycznej, a kluczowym czynnikiem wydaje się być genetycznie uwarunkowana podatność.

Zmiany wtórne

Wtórna choroba zwyrodnieniowa (arthrosis deformans secundaria) rozwija się pod wpływem określonych czynników przyczynowych, do których należą:

• Czynniki wrodzone lub dziedziczne: wrodzona dysplazja biodra, hemofilia, hemochromatoza, alkaptonuria
• Czynniki nabyte miejscowe: urazy (powtarzające się skręcenia stawu, jednorazowy poważny uraz lub wielokrotne małe urazy, złamania z nieprawidłowym zrostem)
• Czynniki układowe: choroby metaboliczne, hormonalne i zapalne wpływające na jakość chrząstki i kości

Leczenie i postępowanie

Leczenie choroby zwyrodnieniowej stawów dobierane jest indywidualnie, w zależności od stadium zaawansowania i lokalizacji zmian. Na wczesnym etapie skuteczne są metody zachowawcze: fizjoterapia, ćwiczenia wzmacniające mięśnie stabilizujące staw, redukcja masy ciała oraz leczenie przeciwbólowe i przeciwzapalne. W zaawansowanych przypadkach konieczne może być leczenie operacyjne.

Jeśli odczuwasz ból stawów lub sztywność po bezruchu – nie zwlekaj z wizytą u ortopedy. Wczesna diagnoza to klucz do skutecznego leczenia.