Fizjoterapeutyczne metody leczenia schorzeń kręgosłupa

Ortopedia

Wybrane metody fizjoterapeutyczne w leczeniu schorzeń kręgosłupa

Bóle i schorzenia kręgosłupa należą do najczęstszych problemów zdrowotnych współczesnego człowieka. Nowoczesna fizjoterapia dysponuje wieloma sprawdzonymi metodami terapeutycznymi, które – dobrane indywidualnie do pacjenta i rodzaju schorzenia – przynoszą trwałe efekty. Poniżej prezentujemy pięć głównych podejść stosowanych w naszej klinice.

Metoda Kaltenborna-Evjentha

Podstawowym założeniem tej metody jest uznanie zaburzeń ślizgu między powierzchniami stawowymi za pierwotną i najważniejszą przyczynę dysfunkcji stawu. Badanie i leczenie odbywają się wyłącznie z wykorzystaniem ruchów prostoliniowych (translatorycznych).

Aby zwiększyć ruchomość w stawie, terapeuta ustawia go na końcu ograniczonego ruchu i – stabilizując jeden człon – popycha drugi równolegle do płaszczyzny leczniczej (mobilizacja ślizgowa). Możliwe jest również wykonanie trakcji, czyli oddzielenia powierzchni stawowych przez ruch prostopadły do płaszczyzny leczniczej.

Proces terapeutyczny rozpoczyna się od szczegółowego badania oceniającego ilość ruchu, jego jakość oraz „czucie końcowe". Na tej podstawie terapeuta ustala wstępną diagnozę i przystępuje do leczenia próbnego – poprawa stanu pacjenta po zastosowanym leczeniu potwierdza trafność diagnozy.

Cele terapeutyczne metody Kaltenborna-Evjentha

• Oddziaływanie przeciwbólowe: unieruchomienie, fizykoterapia, trakcja trójpłaszczyznowa, wibracje i oscylacje.
• Zwiększenie ruchomości: jeśli ograniczenie pochodzi z tkanek okołostawowych – masaż, poizometryczna relaksacja, bierne rozciąganie; jeśli pochodzi ze stawu – mobilizacje i manipulacje (mobilizacje z impulsem).
• Zmniejszenie nadmiernej ruchomości: bierne stabilizatory oraz czynne ćwiczenia stabilizujące.
• Utrzymanie zakresu ruchomości: ćwiczenia siły, wytrzymałości i koordynacji, automobilizacje, autostabilizacje, autostretching, profilaktyka.

Ważne: zabiegi manipulacyjne wykonywane są sporadycznie, jednorazowo i tylko w ściśle określonych wskazaniach. Są nagłe, szybkie i nieznacznie przekraczają aktualny zakres ruchomości – dlatego nieprawidłowo lub w nieodpowiednim przypadku wykonane mogą być niebezpieczne.

Metoda McKenziego

Aby zrozumieć tę metodę, warto poznać mechanikę krążka międzykręgowego. Jądro miażdżyste przemieszcza się zawsze w kierunku przeciwnym do ruchu tułowia: przy skłonie do przodu – przesuwa się ku tyłowi, przy wyproście – ku przodowi. Podobny mechanizm zachodzi przy skłonach bocznych.

Przemieszczenie jądra miażdżystego wywołuje nacisk na otaczający go pierścień włóknisty, co może prowadzić do jego uszkodzenia. Częste zgięcia kręgosłupa, brak ruchów przeprostnych i długotrwała pozycja siedząca powodują trwałe przesunięcie jądra w kierunku tylnym – i właśnie to przemieszczenie jest według twórcy metody najczęstszą przyczyną bólów kręgosłupa.

Trzy zespoły kliniczne wg McKenziego

Na podstawie badania terapeuta kwalifikuje problem pacjenta do jednego z trzech zespołów:

• Zespół zaburzeń posturalnych – długotrwałe nadmierne napięcie prawidłowych tkanek elastycznych spowodowane nieprawidłową postawą. Podstawą terapii jest korekcja postawy i edukacja pacjenta w zakresie ergonomii pracy i życia codziennego.
• Zespół zaburzeń funkcjonalnych – skrócenie i przeciążenie zmienionych patologicznie tkanek okołokręgosłupowych. W leczeniu stosuje się ćwiczenia rozciągające przykurczone struktury, w większości wykonywane samodzielnie przez pacjenta po instruktażu terapeuty.
• Zespół zaburzeń strukturalnych – zmiany organiczne wewnątrz krążka międzykręgowego lub kanału kręgowego. Terapia obejmuje specyficzne ćwiczenia centralizujące objawy, ograniczające przemieszczenie jądra miażdżystego i redukujące ucisk na struktury nerwowe.

Metoda Mulligana

Metoda Mulligana opiera się na koncepcji tzw. NAGs, SNAGs i mobilizacji z ruchem (MWM). Zakłada, że drobne zaburzenia ustawienia powierzchni stawowych – niewidoczne w badaniach obrazowych – mogą być źródłem bólu i ograniczenia ruchomości. Terapeuta wykonuje precyzyjne, bezbolesne ślizgi stawowe podczas jednoczesnego ruchu czynnego pacjenta. Metoda wyróżnia się tym, że poprawa następuje natychmiast podczas zabiegu – brak natychmiastowej poprawy jest sygnałem do zmiany podejścia terapeutycznego.

Metoda PNF (proprioceptywne nerwowo-mięśniowe torowanie)

Metoda PNF (ang. Proprioceptive Neuromuscular Facilitation) wykorzystuje naturalne wzorce ruchowe człowieka – trójpłaszczyznowe, skośne ruchy zbliżone do czynności życia codziennego. Terapeuta stosuje opór manualny, odpowiednie ułożenie ciała i specyficzne sygnały słowne i dotykowe, by aktywować i wzmacniać osłabione grupy mięśniowe.

W leczeniu schorzeń kręgosłupa PNF służy przede wszystkim do:

• przywracania stabilizacji segmentarnej kręgosłupa,
• wzmacniania mięśni głębokich odpowiedzialnych za ochronę kręgosłupa,
• poprawy koordynacji i kontroli nerwowo-mięśniowej,
• zmniejszenia bólu poprzez hamowanie wzajemne antagonistów.

Metoda S-E-T (Sling Exercise Therapy)

Metoda S-E-T (terapia ćwiczeniami w podwieszeniu) wykorzystuje system taśm i lin do odciążania lub dociążania poszczególnych segmentów ciała podczas ćwiczeń. Umożliwia to precyzyjne dostosowanie trudności ćwiczeń do aktualnych możliwości pacjenta, co jest szczególnie cenne w ostrej fazie bólu kręgosłupa.

Główne zastosowania metody S-E-T obejmują:

• diagnostykę i leczenie bólu – wykrywanie „słabych ogniw" w łańcuchu mięśniowym;
• trening stabilizacji głębokiej kręgosłupa (mięsień poprzeczny brzucha, wielodzielny);
• ćwiczenia w zamkniętym łańcuchu kinetycznym;
• progresywne wzmacnianie mięśni bez ryzyka przeciążenia.

Indywidualne podejście do pacjenta

Żadna z opisanych metod nie jest universal­nym rozwiązaniem dla wszystkich chorych. W naszej klinice dobór terapii jest poprzedzony szczegółowym badaniem ortopedycznym i fizjoterapeutycznym. Często łączymy elementy kilku metod, by uzyskać najlepszy efekt dla konkretnego pacjenta – z uwzględnieniem jego stylu życia, zawodu i celów rehabilitacyjnych.