Nadgarstek – schorzenia i urazy

Ortopedia

Budowa nadgarstka

Nadgarstek składa się z ośmiu kości ułożonych w dwa szeregi: bliższy i dalszy. Szereg bliższy – licząc od strony kości promieniowej – tworzą kości: łódeczkowata, księżycowata, trójgraniasta i grochowata. Szereg dalszy stanowią natomiast: czworoboczna większa, czworoboczna mniejsza, główkowata i haczykowata.

Aż 80% osiowego obciążenia przedramienia przenosi się przez staw promieniowo-nadgarstkowy, łączący nasadę dalszą kości promieniowej z kośćmi łódeczkowatą i księżycowatą. Pozostałe 20% przenosi się na łokciową część nadgarstka za pośrednictwem kompleksu chrząstki trójkątnej (TFCC).

Nadgarstek nie działa jako jednolity blok. Ruchy odbywają się zarówno między dwoma rzędami kości nadgarstka, jak i między poszczególnymi kośćmi w obrębie każdego rzędu. Kość łódeczkowata pełni funkcję łącznika anatomicznego i czynnościowego obu szeregów, działając jak klamra i zwiększając stabilność całego stawu.

Stabilizacja nadgarstka

Stabilizację nadgarstka zapewnia rozbudowany kompleks więzadeł wewnętrznych i zewnętrznych:

• Więzadła wewnętrzne – łączą kości nadgarstka ze sobą; największe znaczenie kliniczne ma więzadło łódeczkowato-księżycowate.
• Więzadła zewnętrzne – łączą kości nadgarstka proksymalnie z kością promieniową i łokciową, zaś dystalnie z kośćmi śródręcza. Więzadła dłoniowe są grubsze i liczniejsze niż cieńsze więzadła grzbietowe.

Kompleks chrząstki trójkątnej (TFCC) zwiększa powierzchnię stawową kości promieniowej dla nadgarstka i składa się z: właściwej chrząstki trójkątnej, kompleksu łokciowo-nadgarstkowego (więzadła łokciowo-księżycowatego i łokciowo-trójgraniastego) oraz pochewki ścięgna prostownika łokciowego nadgarstka.

Ruchy nadgarstka

Ruchy nadgarstka odbywają się w dwóch płaszczyznach:

• zgięcie i wyprost w płaszczyźnie strzałkowej – zakres: zgięcie 75–90°, wyprost 70–80°,
• odwiedzenie promieniowe i przywiedzenie łokciowe w płaszczyźnie czołowej – odwiedzenie promieniowe 15–20°, przywiedzenie łokciowe 35–40°.

Podczas wyprostu nadgarstka pierwsze 2/3 ruchu odbywa się w stawie promieniowo-nadgarstkowym, a pozostała 1/3 w stawie śródnadgarstkowym. Przy zgięciu – odwrotnie: pierwsza połowa ruchu należy do stawu śródnadgarstkowego, druga do promieniowo-nadgarstkowego. Ruchy odwiedzenia i przywodzenia zachodzą głównie w stawie promieniowo-nadgarstkowym.

Diagnostyka schorzeń nadgarstka

Poza wywiadem i badaniem klinicznym w diagnozowaniu chorób nadgarstka korzysta się z badań dodatkowych:

• RTG – najczęściej wykonywane badanie; pozwala rozpoznać większość patologii kostnych. Obok standardowych projekcji nierzadko konieczne są projekcje dodatkowe.
• USG – zalecane w chorobach tkanek miękkich okolicy nadgarstka; ze względu na ograniczone wskazania wykonywane znacznie rzadziej niż RTG.
• Tomografia komputerowa (TK) – ujawnia anatomię uszkodzeń kostnych znacznie dokładniej niż klasyczne zdjęcia RTG.
• Rezonans magnetyczny (MRI) – znajduje zastosowanie w ocenie tkanek miękkich oraz unaczynienia tkanki kostnej.
• Scyntygrafia kości – czułe, choć niespecyficzne badanie; stosowane głównie przy podejrzeniu złamań niewidocznych w RTG, takich jak złamanie kości łódeczkowatej lub martwica jałowa kości nadgarstka.

Najczęstsze urazy i schorzenia nadgarstka

Do najczęstszych problemów klinicznych w obrębie nadgarstka należą:

• złamania kości promieniowej w miejscu typowym (złamanie Collesa, złamanie Smitha),
• złamania kości łódeczkowatej – szczególnie podstępne z uwagi na ryzyko martwicy jałowej,
• uszkodzenia więzadła łódeczkowato-księżycowatego,
• uszkodzenia kompleksu TFCC,
• zespół kanału nadgarstka – ucisk nerwu pośrodkowego,
• gangliony (torbiele galaretowate),
• zmiany zwyrodnieniowe nadgarstka.

Leczenie

Metoda leczenia zależy od rodzaju i rozległości urazu lub schorzenia. Leczenie zachowawcze obejmuje unieruchomienie, fizjoterapię i farmakoterapię. W przypadku złamań wymagających repozycji, uszkodzeń więzadeł czy ucisku nerwowego konieczne może być leczenie operacyjne – artroskopowe lub otwarte. Wczesna i prawidłowa diagnostyka jest kluczowa, ponieważ niektóre urazy nadgarstka – jak złamanie kości łódeczkowatej – mogą być początkowo trudne do uwidocznienia w RTG, a nieleczone prowadzą do poważnych powikłań.