Staw skokowy – schorzenia i urazy

Ortopedia

Budowa stawu skokowego

Swoją budową staw skokowy przypomina wiązanie stolarskie. Szerszy wymiar bloczka kości skokowej idealnie pasuje do widełek utworzonych przez końce kości piszczelowej i strzałkowej. Urazy skrętne tego stawu należą do najczęstszych kontuzji wśród sportowców i osób prowadzących aktywny tryb życia.

W pobliżu stawu skokowego i kości skokowej znajduje się 13 mięśni, lecz żaden z nich nie jest do niej bezpośrednio przyczepiony. Kość skokowa poruszana jest dzięki pociąganiu przez więzadła oraz przenoszeniu ruchu z kości stępu i goleni. W stawie skokowym odbywa się zgięcie podeszwowe i grzbietowe stopy, natomiast ruchy ewersji i inwersji (nawracanie i odwracanie) zachodzą głównie w stawie skokowym dolnym – skokowo-piętowym.

Dla powstawania schorzeń tej okolicy duże znaczenie mają zaburzenia równowagi między silnymi i długimi mięśniami łydki a krótkimi i słabszymi mięśniami stopy. Prawidłowe funkcjonowanie całego kompleksu wymaga sprawnej kości piętowej, która pełni rolę ramienia dźwigni dla działających sił.

Kompleks więzadłowy stawu skokowego

Część więzadłowa związana z najczęściej występującymi patologiami obejmuje:

• więzadło strzałkowo-skokowe przednie (ATFL) – po stronie bocznej, odpowiada za stabilizację przednią i rotacyjną,
• więzadło strzałkowo-piętowe (CFL) – zapewnia stabilizację typowo boczną,
• więzadło trójgraniaste – po stronie przyśrodkowej.

Skręcenie stawu skokowego

Skręcenie stawu skokowego to prawdopodobnie najczęstszy uraz u osób aktywnych. Bywa bagatelizowany i niedoleczany, a w nawet 30% przypadków staje się przyczyną późniejszej niestabilności i nawracającego „uciekania" stawu. Uraz powstaje najczęściej w mechanizmie inwersji (90% przypadków) – czyli podwinięcia stopy pod goleń do wewnątrz, gdy kostka boczna (zewnętrzna) wysuwa się na zewnątrz. Do takich skręceń dochodzi podczas biegania, skoków, a nawet zwykłego chodzenia – szczególnie po nierównym podłożu lub schodach.

W wyniku urazu uszkodzeniu ulegają najczęściej:

• więzadło skokowo-strzałkowe przednie (ATFL) – stabilizuje staw od przodu i rotacyjnie,
• więzadło strzałkowo-piętowe (CFL) wraz z torebką stawową – zapewnia stabilizację boczną.

Niekiedy dochodzi także do uszkodzenia przednio-bocznej części chrząstki stawowej, a nawet do złamania chrzęstno-kostnego. Dolegliwości bólowe i obrzęk lokalizują się w części przedniej i bocznej stawu. W zależności od nasilenia skręcenie klasyfikujemy w trzystopniowej skali:

Stopień I

Niewielkie naciągnięcie lub naderwanie więzadeł. Brak objawów niestabilności lub nieznacznie wyczuwalna niestabilność. Niewielki ból, obrzęk i ograniczenie ruchomości stawu.

Stopień II

Częściowe zerwanie włókien więzadłowych, nieznaczna niestabilność, znaczna bolesność, wyraźny obrzęk i ograniczenie ruchów.

Stopień III

Całkowite zerwanie włókien więzadłowych, duży obrzęk i znaczna bolesność.

Diagnostyka

Rozpoznanie stawia się na podstawie badania lekarskiego, zawsze uzupełnionego o zdjęcie radiologiczne (RTG). W przypadku podejrzenia uszkodzenia chrząstki stawowej wskazane jest wykonanie rezonansu magnetycznego (MRI).

Leczenie

Dobór metody leczenia zależy od stopnia uszkodzenia więzadeł, wieku pacjenta i jego aktywności. Leczenie zachowawcze obejmuje unieruchomienie, leki przeciwbólowe i przeciwzapalne oraz fizjoterapię ukierunkowaną na przywrócenie stabilności stawu. W przypadku całkowitego zerwania więzadeł lub utrzymującej się niestabilności może być konieczna interwencja chirurgiczna – artroskopowa lub otwarta rekonstrukcja aparatu więzadłowego.

Kluczem do powodzenia terapii jest odpowiednio wczesna i kompleksowa rehabilitacja – zarówno po leczeniu zachowawczym, jak i operacyjnym – która minimalizuje ryzyko nawrotów i przywraca pełną sprawność stawu.