Schorzenia i urazy stawu kolanowego

Ortopedia

Praktycznie każdego z nas przynajmniej raz w życiu dotknął ból, uraz lub kontuzja kolana. Trudno się temu dziwić – staw kolanowy to drugi po stawie skokowym najbardziej obciążany staw człowieka. Nacisk działający na rzepkę podczas wchodzenia po schodach może sięgać nawet 300 kilogramów.

Budowa stawu kolanowego

Staw kolanowy jest największym stawem człowieka. Tworzą go powierzchnie stawowe kości udowej, piszczeli i rzepki, otoczone wspólną torebką stawową. Wewnątrz stawu znajdują się dwie elastyczne struktury – łąkotki, zbudowane z tkanki łącznej – dopasowujące powierzchnie stawowe w czasie ruchu. Torebka stawowa składa się z zewnętrznej błony włóknistej i wewnętrznej błony maziowej.

Staw kolanowy działa jak zawias: umożliwia zginanie, prostowanie oraz – podczas zgięcia – ruchy rotacyjne. Stabilność pod dużym obciążeniem zapewniają więzadła zewnętrzne i wewnętrzne.

Kiedy koniecznie do ortopedy?

Nie wolno lekceważyć bólu kolana ani trudności z jego zginaniem, zwłaszcza gdy utrudniają wstanie z łóżka lub przejście kilkudziesięciu metrów. Konsultacji ortopedycznej wymaga każda kontuzja – nawet pozornie błaha. W wielu przypadkach wystarczy rehabilitacja i odbudowa równowagi mięśniowej, lecz często niezbędna jest artroskopia, która pozwala zarówno precyzyjnie zdiagnozować przyczynę bólu, jak i w pełni leczyć niemal wszystkie urazy i schorzenia stawu kolanowego.

Natychmiastowej wizyty u ortopedy wymagają:

• Silny ból kolana
• Tępy i przewlekły ból kolana
• Opuchnięty i gorący staw
• Temperatura ciała powyżej 38°C
• Zimna noga
• Sina lub drętwiejąca stopa
• Zniekształcona noga lub staw
• Zablokowane kolano – brak możliwości ruchu

Urazy i schorzenia stawu kolanowego

Skręcenie i uszkodzenia więzadłowe

Skręcenie stawu kolanowego to nadmierny, niefizjologiczny ruch powodujący uszkodzenie jednej lub kilku struktur stabilizujących. Należą do nich cztery główne więzadła:

• Więzadło krzyżowe przednie (ACL) – wewnątrzstawowe; stabilizuje kolano przed przesunięciem piszczeli ku przodowi
• Więzadło krzyżowe tylne (PCL) – wewnątrzstawowe; zapobiega przesunięciu piszczeli ku tyłowi
• Więzadło poboczne piszczelowe (MCL) – zewnątrzstawowe; stabilizuje stronę przyśrodkową
• Więzadło poboczne strzałkowe (LCL) – zewnątrzstawowe; stabilizuje stronę boczną

Ważną rolę stabilizującą pełnią też łąkotki (szczególnie boczna), torebka stawowa z jej wzmocnieniami, a dynamicznie – ścięgna mięśni: kompleks mięśnia półbłoniastego, mięśnia podkolanowego, mięśni gęsiej stopki i innych.

Urazy więzadłowe rzadko są izolowane – tylko około 7% urazów dotyczy wyłącznie jednej struktury. Najczęściej są to urazy kompleksowe, w których zerwaniu ulegają co najmniej dwa więzadła i łąkotki, z towarzyszącym rozerwaniem torebki stawowej i stłuczeniem chrzęstno-kostnym. Pacjent może odczuć charakterystyczny trzask w chwili urazu.

Urazy łąkotek

Łąkotki są szczególnie narażone na uszkodzenie podczas skręceń kolana. Izolowane uszkodzenie łąkotki bez wcześniejszego osłabienia zdarza się rzadko – najczęściej poprzedza je suma mikrourazów sportowych, powtarzane wymuszone pozycje (klękanie, kucanie) lub zaburzony kształt kończyny. Szczegółowe informacje dotyczące łąkotek znajdziesz w artykule poświęconym wyłącznie temu zagadnieniu.

Uszkodzenie zwyrodnieniowe i torbiel łąkotki

Z wiekiem i na skutek przeciążeń łąkotka ulega stopniowej degeneracji. Osłabiona łąkotka jest podatna na pęknięcia nawet pod wpływem zwykłych codziennych czynności. Ciągłe zgniatanie takiej łąkotki podczas chodzenia może prowadzić do powstania torbieli łąkotki – wypełnionego płynem balonu otoczonego torebką.

Łąkotka tarczowata

Wada wrodzona – łąkotka (zwykle boczna) ma kształt dysku zamiast typowego półksiężyca. Jest bardziej podatna na urazy i może powodować ból, trzaski oraz zablokowanie kolana.

Uszkodzenie więzadła pobocznego piszczelowego (MCL)

MCL jest najczęściej uszkadzanym więzadłem stawu kolanowego. Ulega rozerwaniu podczas valgusowego (koślawego) mechanizmu urazu – np. przy zderzeniu w kontaktowych dyscyplinach sportu. Świeże uszkodzenia można szyć lub leczyć zachowawczo; niestabilność przewlekła wymaga rekonstrukcji.

Uszkodzenie więzadła krzyżowego przedniego (ACL)

Zerwanie ACL to jedno z najpoważniejszych urazów kolana – szczególnie częste u sportowców. Prowadzi do niestabilności stawu, uczucia „uciekania" kolana i narażenia łąkotek na wtórne urazy. Leczeniem z wyboru przy wysokiej aktywności fizycznej jest artroskopowa rekonstrukcja więzadła.

Uszkodzenie więzadła krzyżowego tylnego (PCL)

PCL rzadziej ulega izolowanemu zerwaniu niż ACL. Typowym mechanizmem urazu jest bezpośredni cios w przednią część piszczeli – np. uderzenie o deskę rozdzielczą w wypadku samochodowym. Leczenie zależy od stopnia uszkodzenia i stopnia niestabilności tylnej.

Uszkodzenie więzadła pobocznego strzałkowego (LCL)

LCL chroni kolano przed nadmiernym odchyleniem na zewnątrz (varusowym). Jego uszkodzenie jest mniej powszechne niż uszkodzenie MCL i wymaga indywidualnej oceny wskazań do leczenia zachowawczego lub operacyjnego.